Homo Erectus ve Yapay Zeka

           Uzun soluklu yazı serüvenime yine uzun soluklu bir ara vermiştim. Yazı yazma isteğim lise yıllarında başlamıştı, lise ve öncesinde de arkadaşlarıma göre çokça hayalperest sayılırdım. Tarih derslerinde sıkıldığımda bazen gizemli kısa öyküler yazıp arkadaşlarıma okuturdum. Hatta bazen benimle aynı sıkıntıyı yaşayan arkadaşlarım hikayenin bir kısmını kendisi yazar sonra bana devam etmem için geri verirdi, ben de başkasına verirdim. Üniversite yıllarında bu durum biraz daha yarı profesyonel ve yarı amatör bir serüvene evrildi. Kendimce öyküler yazıyordum, sonra bu serüven sinemaya da kaydı, film araştırma ve inceleme yazıları yazdım. Bir süre sonra belki de bilime aşırı merakımdan ve bilimin beni büyülemesinden, sıkıldığım tarih derslerine ironik şekilde bilim tarihi, yazı tarihi ve sanat tarihi üzerine yazılar da yazmaya başladım. Okuduğum edebi metinlerin üstüne tiyatro, senaryo gibi denemelerim de oldu. Sonraki motivasyonsuzluğum beni uzun süre yazmamaya itti ancak içimde bir yerlerde yazma ritüellerim ile ilgili arzu hep yüksek kaldı. Şimdi tekrar bu serüvene atılmak istiyorum ve kendimce önemli bulduğum konular hakkında kısa, günlük yazılar yazmaya karar verdim. Yazılar artık okunur mu, bilmiyorum. Yine de bir yerlerde kalması bana daha iyi hissettirecek.

          Yazı başlığımı Homo Erectus ve Yapay Zeka olarak seçtim çünkü bu ara okuduğum kesitlerin ve istemsizce izlediğim belgesellerin bir kısmında Homo Erectus sıkça geçiyordu. Kimdir bu Homo Erectus? Yapay zeka ile ne alakası var?

          Homo Erectus biz insanların(Homo Sapiens) tarihinde insansı olarak adı geçen ilk ırk diye görülüyor. Tarihlenmesi 1-2 milyon yıl öncesine kadar dayandırılıyor; erekte kelimesinden de anlaşılacağı üzere Homo Erectus ‘Dik İnsan’ anlamı içeriyor ve iki ayak üstünde yürüyebilen ilk ırk olarak karşımıza çıkıyor. Amacım Homo Erectus ile ilgili tarihi kayıtları ortaya sermek değil fakat kısaca bilgi vermek gerekirse; Homo Erectus’un ilk keşifleri benim okuduğum kitaba göre Kenya’daki Turkana Gölü çevresinde, yapay zekaya göre ise Endonezya’da gerçekleşiyor. Gerçi okuduğum kitapta Endozya’dan bahsetse de, kitabın yazarının detaylı araştırmaları Endonezya’da bulunan kalıntıların radyokarbon testi incelemelerinin daha farklı tarihlere ve kemik yapılarının Turkana Gölü çevresinde bulunanlara göre daha farklı olduğunu iddia ediyor. Amacım yapay zeka ile kitabı ters düşürüp ikisinden birine sitemde bulunmak değil.

Homo Erectus’un dünyaya yayılırken topluluklar halinde gezdiği, belirli kesici aletler ürettiği gözlemlenmiş. Kalıntılarda kesici olarak kullanılabilen uçları sivriltilmiş taş öbekleri bulunmuş. Burada benim aklıma gelen ilk şey; hayatını kolaylaştırmak ve belki yiyeceklere veya işine yarayacak aletlere ulaşmak için bir icat ürettiği, bunu istediği, bunun için eyleme geçtiği ve zekasını kullandığı oldu. Ayrıca Homo Erectus’ların belirli kümeler halinde yaşadığı ve dünyaya yayıldığı kanıtlandı. Geçmişi belki de 2 milyon yıldan fazlasına dayanan bir ‘düşünce, edim, yapım,’ serüvenimizi bir an olsun hayal edince bunun ne kadar muazzam olduğunu düşünmemek elde değil.

2 milyondan fazla süren bu eylem serüvenimiz yapay zeka ile artık hazır olarak karşımıza çıkmakta. Yapay zekanın bize sunduğu hap bilgiler dışında düşünme ve yorumlama becerisi de mevcut. Bunun harika bir icat olduğu inkar edilemez. Ancak bir yandan da bu hazıra konmanın bizi tembelleştirdiğini de düşünüyorum. Okuyup araştırma, bir bilgi hakkında etraflıca gerçeğe sahip olma konusunda biz Homo Sapiens’leri şu an için baltaladığı bir gerçek. Bir yazıyı sizin mi yazdığınız, yoksa içeriğini belirleyip yapay zekaya mı yazdırdığınız belki başkaları tarafından bilinemez, belki başkaları tarafından pek de önemli değildir ancak şahsımız için önemlidir diye düşünüyorum. Anlaşılan o ki Homo Erectus’tan itibaren ortaya çıkan ‘düşünme ve yapma’ olguları artık insanın kendi iradesi ile yüzleşmek zorunda. Umarım yeni üretilen işlerin niteliğini ve insanın düşünme yetisinin gelişimini sekteye uğratmaz.

12.08.2026